Sıkça Sorulan Sorular

Yatırım fonları, tasarruf sahiplerinden toplanan paralar karşılığı ortaklık payı (hisse senedi), kamu ya da özel sektör borçlanma araçları (tahvil, bono), ters repo gibi sermaye piyasası araçlarından ve altın gibi kıymetli madenlerden oluşan portföyleri yönetirler. Yatırım fonları portföy yönetim şirketleri tarafından kurulur ve yönetilirler.

Yatırımcının sahip olduğu hakları taşıyan ve fona katılımını gösteren, kayden izlenen sermaye piyasası aracıdır. Yatırımcılar, fonun sahip olduğu portföyün bir kısmını temsil eden yatırım fonu katılma payını satın alarak fona katılır ve böylelikle tasarrufları, diğer yatırımcıların paralarıyla birleştirilir. Portföy yöneticileri, yeni payların tutarı kadar çeşitli yatırım araçlarına yatırım yaparlar.

Yatırım fonuna yatırım yapmak, birden fazla işlem yürütüp sonrasında bu işlemleri takip etmek zorunda kalmaksızın, aynı anda birden fazla ürüne yatırım yapabilme olanağı sağlar, Türk sermaye piyasalarının yanında küresel sermaye piyasalarına da erişimi kolaylaştırır. Yatırım fonları, piyasalarda ortaya çıkan en iyi fırsatlardan istifade etmeyi hedefleyen profesyonel portföy yöneticilerinin tecrübeleriyle yönetilirler.

Risk 

Yatırım fonuna yatırım yapıldığında, her yatırım fonunun belirli düzeyde risk taşıdığı bilinmelidir. Fon portföyüne alınan sermaye piyasası araçlarının değeri artabileceği gibi düşebilir ve anaparanızın bir kısmını kaybedebilirsiniz. Getiri beklentisi arttıkça risk oranının ve zarar ihtimalinin de artabileceği, diğer taraftan fonun yatırım yaptığı varlık gruplarının iyi performans gösterdiği durumlarda yatırım fonunun daha yüksek oranlarda getiri sağlayabileceği göz önüne alınmalı, risk toleransınızı belirleyip buna uygun yatırım fonlarını tercih etmelisiniz.

Vade

Yatırımınızın vadesi ile yatırım fonuna ne kadar süreyle yatırım yapacağınızı belirlemelisiniz, çünkü bu yatırım tercihlerinizde belirleyici faktörlerden olacaktır.

Yatırımınızın Amacı 

Belirli bir hedefe mi yoksa birikiminizin değerini korumak amacıyla mı ya da yüksek oranda getiri elde etmek için mi yatırım yaptığınız alacağınız risk seviyesini etkileyecektir.

Yatırım Fonu Özelinde Bilgi

Aşağıda belirtilen maddelerin önceden bilinmesi yatırım fonu tercihinde fayda sağlayacaktır:

    • Fonun en yakın tarihli portföy yapısı ve stratejisi
    • Fonun yönetim ücreti oranı ve fon toplam gider oranı
    • Fonun geçmiş dönemlerdeki performansı ve benzer stratejilere sahip diğer fonlara göre getiri karşılaştırması
    • Fon katılma paylarının alınıp satılabileceği yerler, işlem saatleri ve alım satım şartları
    • Giriş –çıkış komisyonu olup olmadığı

Yatırımınızdan önce ilgilendiğiniz fonun amacının, riskinin, almayı planladığınız riske ne kadar uyduğuna karar vermek için konunun uzmanlarına danışmanız ve/veya fonun bilgilendirici dokümanlarını incelemeniz faydalı olacaktır. 

Fon üç şekilde getiri yaratabilir.

    • Fon portföyünde yer alan sermaye piyasası araçlarından kâr payı, faiz ve/veya temettü geliri elde edilebilir. Fon elde ettiği bütün gelirini fon portföy değerine yansıtır.
    • Fonun sahip olduğu sermaye piyasası araçlarının değerleri artabilir ve fiyatı yükselen sermaye piyasası aracı satılırsa fon bu yolla menkul kıymet sermaye kazancı elde edebilir. Fon, elde ettiği bu sermaye kazancını fon portföy değerine yansıtır.
    • Fonun sahip olduğu sermaye piyasası araçlarının değerleri artabilir ve fiyatı yükselen sermaye piyasası aracı satılmayıp fon portföyünde tutarsa yatırım fonu katılma paylarının fiyatı artar. 

Yatırımcılar, katılma paylarını sattıklarında, yatırım fonlarının portföyünde o ana kadar gerçekleşen değer artışlarına/azalışlarına portföylerindeki katılma payları oranında ortak olurlar.

Yatırım fonlarından elde edilen kazançlar %10 oranında stopaja tabidir. Ancak; söz konusu oran yatırım yapılan fonun türü, elde tutma süresi ve yatırımcının tüzel veya gerçek kişi olmasına göre değişiklik gösterebilmektedir. Buna göre;

  • Portföyünün en az %51’i BIST’te işlem gören hisse senetlerinden oluşan fonların 1 yıl veya daha uzun süre elde tutulması sonucu oluşan kazançlar için stopaj oranı %0’dır.  
  • Hisse senedi yoğun fon niteliğine sahip fonlarda stopaj oranı %0’dır. 
  • 23.12.2020 – 30.06.2023 tarihleri arasında (bu tarihler dahil) alınan (değişken, karma, eurobond, dış borçlanma, yabancı, serbest fonlar ile unvanında “döviz” ifadesi geçen yatırım fonları hariç) yatırım fonlarından elde edilen gelir ve kazançlarda stopaj oranı %0’dır. 
  • Sermaye şirketlerinin (Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre kurulmuş olan anonim, limited ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketler) elde edeceği yatırım fonu getirilerinde stopaj oranı %0’dır. 
  • Sermaye şirketlerine benzer nitelikteki yabancı kurumların, Sermaye Piyasası Kurulu’nun düzenleme ve denetimine tabi fonlar ile bu fonlara benzer yabancı fonların elde edeceği yatırım fonu getirilerinde stopaj oranı %0’dır. 
  • Münhasıran menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası aracı getirileri ile değer artışı kazançları elde etmek ve bunlara bağlı hakları kullanmak amacıyla faaliyette bulunan dar mükelleflerin yatırım fonu getirilerinde stopaj oranı %0’dır.

Gelir vergisi açısından, Türkiye’de yerleşmiş olanlar (ikametgahı Türkiye’de bulunanlar) ya da Türkiye’de yerleşmiş sayılanlar, (1 takvim yılı içerisinde Türkiye’de 6 aydan uzun süre bulunanlardır. Belli ve geçici görev veya iş için gelenler ile tutukluluk, hükümlülük veya hastalık gibi elde olmayan sebeplerle 6 aydan uzun kalanlar hariçtir.), resmi daire, müesseselere veya merkezi Türkiye’de bulunan girişimlere bağlı olup, buralardaki işleri dolayısıyla yurt dışında olanlar tam mükelleftir. Gelir vergisi açısından tam mükellefiyet, bir gerçek kişinin, Türkiye’de veya yurt dışında elde etmiş olduğu gelirleri dolayısıyla gelir vergisine tabi olmasıdır.

Kurumlar vergisi açısından, sermaye şirketleri, iktisadi kamu kuruluşları, derneklere ve vakıflara ait iktisadi işletmeler, iş ortaklıkları gibi kurum ve kuruluşlardan, kanuni veya iş merkezleri Türkiye’de bulunanlar tam mükelleftir.

Gelir vergisi açısından dar mükellefiyet, Türkiye’de yerleşmiş olmayan veya yerleşmiş sayılmayan gerçek kişilerin, sadece, Türkiye’de elde ettikleri gelirler dolayısıyla gelir vergisine tabi olmasıdır. 

Kurumlar vergisi açısından, sermaye şirketleri, iktisadi kamu kuruluşları, derneklere ve vakıflara ait iktisadi işletmeler, iş ortaklıkları gibi kurum ve kuruluşlardan, kanuni veya iş merkezleri Türkiye’de bulunmayanlar dar mükelleftir.

Yatırım fonlarına ait tüm bilgiler fon kurucusunun internet sitesinden ve fona ait Kamuyu Aydınlatma Platformu sayfasından elde edilebilir. Ayrıca, Türkiye Elektronik Fon Alım Satım Platformu (TEFAS)’nun resmi internet sitesinde de yatırım fonlarına ait bilgiler bulunur.

Yatırım fonlarının alım satımı, kurucu ve/veya kurucunun fonun izahnamesinde ilan ettiği fon katılma payı alım satımının yapılabileceği kuruluşlar aracılığıyla gerçekleştirilebilir.

Türkiye Elektronik Fon Alım Satım Platformunda (TEFAS) işlem gören fonlar, platform üyesi kuruluşlar aracılığıyla, TEFAS platformunda işlem saatleri içinde alınıp satılabilir.

Yatırım fonlarının fiyatlarına, kurucunun internet sitesiden ve TEFAS resmi internet sitesi www.tefas.gov.tr den ulaşılabilir.

Türkiye Elektronik Fon Alım Satım Platformu (TEFAS), Sermaye Piyasası Kurulu’nun izniyle kurulmuş ve faaliyette olan tüm yatırım fonlarını tek bir sistem üzerinden karşılaştırma ve tek bir yatırım hesabıyla piyasadaki tüm fonlara ulaşma imkanı sağlayan, merkezi bir fon dağıtım platformudur. Platform ile ilgili daha detaylı bilgi için https://www.tefas.gov.tr/ internet sitesini ziyaret edebilirsiniz.

Serbest Fon, Türkiye’de ve yurt dışında sadece SPK’nın “nitelikli yatırımcı” tanımına uygun kişi ve kurumların yatırım yapabildiği, yönetim stratejisi ve yatırım araçları konusunda herhangi bir kısıtlamaya tabi olmayan fon türüdür. Diğer yatırım fonlarından farklı olarak piyasaların her iki yönde de sunacağı fırsatlardan istifade etme (long/short) esnekliğine sahiptir ve tezgahüstü türev işlemler yapabilir, açığa satış ve kredili menkul kıymet işlemi gerçekleştirebilir.

Yatırım fonları, emeklilik yatırım fonları, menkul kıymet yatırım ortaklıkları, girişim sermayesi yatırım ortaklıkları, gayrimenkul yatırım ortaklıkları, aracı kurumlar, bankalar, sigorta şirketleri, özel finans kurumları, portföy yönetim şirketleri, emekli ve yardım sandıkları, vakıflar, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun geçici 20. maddesi uyarınca kurulmuş olan sandıklar, kamuya yararlı dernekler ile nitelikleri itibariyle bu kurumlara benzer olduğu Kurulca belirlenecek diğer yatırımcılar ve halka arz tarihi itibariyle en az 1 milyon Türk Lirası tutarında Türk ve/veya yabancı para ve sermaye piyasası aracına sahip olan gerçek ve tüzel kişiler, kanunda Nitelikli Yatırımcı olarak tanımlanır.

Yatırım fonlarındaki risklerin yönetimi, yönetilen fon portföylerinin risklerinin etkin bir şekilde tanımlanmasını, ölçülmesini, yönetilmesini, izlenmesini ve raporlanmasını kapsar. Yatırım fonlarının maruz kaldıkları riskler fon izahnamelerinde tanımlanır. Bu risklerin başlıcaları piyasa riski, karşı taraf riski, likidite riski, operasyonel risk, vb.dir. Fonların maruz kalabileceği riskler tespit edilir, risklerin ölçüm yöntemleri ve kullanılacak risk modeli belirlenerek uygulamaya konur ve Yönetim Kurulu’na raporlanır. Yönetim Kurulu tarafından risk limitleri belirlenir. Belirlenen risk limitlerine uyum günlük olarak kontrol edilir ve raporlanır. Kullanılan risk ölçüm modelinin doğruluğunu ve performansını ölçmek amacıyla geriye dönük test uygulanır. Değişen portföy ve piyasa koşulları çerçevesinde risk modeli düzenli olarak gözden geçirilir ve varsa modelde gerekli görülen değişiklikler yapılır. Portföyün yatırım stratejisi ve risk profiline bağlı olarak fon toplam değeri üzerinde etkisi olabilecek risk faktörlerinin değişimini yansıtacak stres testi senaryoları oluşturularak portföye etkilerinin analizi ile alınacak önlemler belirlenir.

Yatırım fonları portföylerinde yer alan ve saklamaya konu olabilecek varlıkların, SPK’nın Saklama Tebliğ’inde belirtilen esaslar çerçevesinde portföy saklayıcıları nezdinde saklanması zorunludur. Portföy saklama hizmeti, fonlara ait finansal varlıkların saklanması ve/veya kayıtların tutulması, diğer varlıkların aidiyetinin doğrulanması ve takibi, kayıtlarının tutulması, varlık ve nakit hareketlerine ilişkin işlemlerin yerine getirilmesinin kontrolü ile Tebliğde belirtilen diğer görevlerin yerine getirilmesidir. Portföy saklayıcısı, fon portföylerindeki; saklanabilir nitelikteki finansal varlıklar için; doğrudan ve dolaylı olarak kendi kayıtları altında bulunan finansal varlık hesaplarına kaydedilebilen tüm finansal varlıklar ile fiziksel olarak portföy saklayıcısına tevdi edilebilen tüm finansal varlıklara saklama hizmeti verir. Söz konusu saklanabilir nitelikteki finansal varlıkların portföy saklayıcısının kendi hesaplarından ayrı olarak ilgili fon adına fona aidiyeti açıkça belirli olacak şekilde açılacak hesaplarda saklanır. Diğer varlıklar için ise; portföy saklayıcısı varlıkların fona aidiyetini doğrulamak, söz konusu varlıkların mevcudiyetine ilişkin kayıtları fon veya porföy yönetim şirketi tarafından veya dışarıdan sağlanan bilgi ve belgeler çerçevesinde tutmak ve bu kayıtların takibini yaparak güncelliğini sağlamak ile yükümlüdür.

Özel portföy yönetimi, diğer bir ifade ile bireysel portföy yöneticiliği; finansal varlıklardan oluşan portföylerin, her bir müşteri adına vekil sıfatıyla yönetilmesidir. Özel portföy yönetimi, piyasaları yakından izleyen uzman ve deneyimli portföy yöneticileri ile değişen piyasa koşullarına göre hızla aksiyon alınarak portföyün yönetilmesini, yatırımcının sermaye piyasalarında işlem gören geniş ürün çeşidine ulaşmasını, yatırımcının belirlediği kıstasa göre risk – getiri tercihleri ile uyumlu portföy oluşturulmasını sağlar.

Yerindelik testi, bireysel portföy yöneticiliği veya yatırım danışmanlığı kapsamında müşteriye sunulacak hizmet ile müşterinin yatırım amaçları, mali durumu ile bilgi ve tecrübesinin uyumlu olup olmadığının yetkili kuruluşlar tarafından değerlendirilmesi amacıyla yazılı olarak hazırlanmış olan standart formdur. Söz konusu formda, yetkili kuruluş müşteriden yazılı biçimde;

  • Müşterinin yatırım amaçlarına ilişkin olarak; yatırım süresi ile risk ve getiri tercihleri, 
  • Müşterinin mali durumunun yatırımın risklerini karşılayacak yeterlilikte olup olmadığına ilişkin olarak; gelir düzeyi ve yatırım amaçlı varlığı hakkında bilgileri, 
  • Müşterinin portföyünde veya hesabında gerçekleştirilecek işlemlere ilişkin riskleri anlayacak bilgi ve tecrübeye sahip olup olmadığına ilişkin olarak; müşterinin yaşı ve mesleği, eğitim durumu bilgileri, 
  • Genel ya da profesyonel müşteri olduğu bilgisi, 
  • Son 1 yıl içerisinde gerçekleştirdiği işlemlere konu olan sermaye piyasası araçları, söz konusu işlemlerin türü, niteliği, hacmi ve sıklığı bilgileri

alınır. Bireysel portföy yöneticiliği veya yatırım danışmanlığı hizmeti yerindelik testinin sonucuna uygun olarak sunulur.

Özel fon, katılma payları önceden belirlenmiş kuruluşa, tek bir kişi ve/veya kişilere tahsis edilmiş fondur. Özel fonun avantajları, tahsis edilen kişi / kişilere veya kuruluşa özel risk – getiri tercihleri ile uyumlu yatırım stratejisinin oluşturulması, tahsis edilecek kişilerin fonun yatırımcısı tarafından belirlenmesidir. Ayrıca fonun yatırımcısının kurumsal yatırımcı olması halinde ise tanıtım ve aidiyet gibi avantajlar sunar.

Girişim sermayesi yatırım fonu (GSYF), Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yetkilendirilen portföy yönetim şirketleri ve girişim sermayesi portföy yönetim şirketleri tarafından belirli bir süre için nitelikli yatırımcılardan katılma payları karşılığında toplanan paralarla, pay sahipleri hesabına inançlı mülkiyet esaslarına göre Sermaye Piyasası Kurulu tarafından belirlenmiş varlık ve işlemlerden oluşan portföyü işletmek amacıyla kurulan ve tüzel kişiliği bulunmayan malvarlığıdır. GSYF’ler genelde teknoloji odaklı, yenilikçi ve hızlı büyüme potansiyeli bulunan ve başarabilmek için kaynak ihtiyacı olan girişimlere kaynak sağlayan fonlardır. 

GSYF’lerin, diğer yatırım fonlarından genel hatları ile farkı şöyledir;

  • GSYF’ye ait düzenlemeler, SPK’nın Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliğinden ayrı olarak Girişim Sermayesi Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği’nde düzenlenmiştir.
  • Fon toplam değerinin en az %80’i girişim sermayesi yatırımlarından oluşur. 
  • İzahname yerine ihraç belgesi fon bilgilendirme dökümanı olarak düzenlenir.
  • İki yıldan fazla süreyle elde tutulan GSYF katılma paylarından elde edilen kazançlar için stopaj oranı %0’dır